Sport[oneright]

Footer Ads

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΕΣΤΡΟΒΑΣ: " Ο ρόλος της λαογραφίας στην τοπική κοινωνία"

Ο Ερευνητής Λαογραφίας – Πρόεδρος Λαογραφικής Εταιρείας Ασπροπύργου κ. Παναγιώτης Πέστροβας ήταν καταλυτικός στην εισήγηση του για τις ...


Ο Ερευνητής Λαογραφίας – Πρόεδρος Λαογραφικής Εταιρείας Ασπροπύργου κ. Παναγιώτης Πέστροβας ήταν καταλυτικός στην εισήγηση του για τις ανάγκες σύστασης του σύγχρονου ανθρώπου με την λαογραφική ιστορία του τόπου μας.
ΟΛΗ Η ΕΙΣΗΓΗΣΗ:

"Κύριε Πρόεδρε , κύριε αντιπρόεδρε

Κυρίες και κύριοι καλησπέρα σας

Θέλω να σας ευχαριστήσω θερμά για την πρόσκληση που μου απευθύνατε να έρθω να μιλήσω στην πόλη της Μάνδρας , σε έναν ιστορικό σύλλογο με ιστορία ενός αιώνα.

Το θέμα που θα σας αναπτύξω είναι, ο ρόλος της λαογραφίας στη σύγχρονη τοπική κοινωνία . Ένα θέμα ουσιαστικό, γιατί το παρελθόν πρέπει να μας οδηγεί, με τα θετικά και τα αρνητικά που είχε!!

Η λαογραφία ήταν μια παρεξηγημένη επιστήμη ,από την στιγμή που εμφανίστηκε. Χρησιμοποίησα παρελθόντα χρόνο, γιατί πλέον αυτό δεν ισχύει! Βλέπουμε πολλές τοπικές κοινωνίες που προσπαθούν να αναπαραστήσουν την παλιά ζωή του τόπου τους, μέσα από εκθέσεις, χορευτικές παραστάσεις, δρώμενα και μουσεία!

Στην Ελλάδα υπήρξαν αρκετά άτομα που ασχολήθηκαν με την λαογραφία κατά τον 19ο αιώνα, χωρίς όμως να την ερευνήσουν σε βάθος και κατά κύριο λόγο ότι είχε σχέση με το δημοτικό τραγούδι. Για την ενδυματολογία , περισσότερα γνωρίζουμε από τους ξένους περιηγητές, παρά από καταγραφές δικές μας, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Ίσως αυτό έγινε ,επειδή ζούσε ακόμα η παραδοσιακή κοινωνία.

Ο πρώτος που ασχολήθηκε στην Ελλάδα, με λαογραφικές καταγραφές ήταν ο Αδαμάντιος Κοραής στο συγγραφικό του έργο «ΑΤΑΚΤΑ» . Φυσικά δεν κατείχε την ιδιότητα του λαογράφου, γιατί η επιστήμη της λαογραφίας δεν υπήρχε στην εποχή του.

Στα τέλη του 19ου αιώνα η τάση νοσταλγίας του λαϊκού πολιτισμού, άρχισε να φέρνει στις μεγάλες αστικές πόλεις μέσα από το θέατρο και συγκεκριμένα με το κωμειδύλλιο την παραδοσιακή κοινωνία.

Με το πέρασμα των ετών αυξήθηκαν οι λαογράφοι και οι ερευνητές , ούτως ώστε να έχουμε αρκετό υλικό από βιβλιογραφία στην σημερινή εποχή.

Σήμερα η σύγχρονη παρακαταθήκη από το παρελθόν είναι η βιβλιογραφία και οι αρχειακές μουσικές καταγραφές!!

Πλέον τα άτομα κάτω των 30 ετών ,δεν έχουν παππούδες και γιαγιάδες να τους πουν παραμύθια, να τους εξιστορήσουν γεγονότα από την παλιά ζωή. Άρα οι νέοι που θέλουν να ασχοληθούν με την λαογραφία , θα το καταφέρουν μόνο μέσα από την βιβλιογραφία , αλλά ποτέ δεν θα βιώσουν την ουσία της. Δεν θα την βιώσουν για τον απλούστατο λόγο: όταν μας εξιστορούσαν διάφορα τοπικά γεγονότα , της εποχής τους , η και παλαιότερα, ο χρόνος μπορεί να ανήκε στο παρελθόν , αλλά το σημείο που είχε διαδραματιστεί το συμβάν το βλέπαμε στην κανονική μορφή, όπως και τότε, νοερά το ζούσαμε κι εμείς. Δυστυχώς πλέον αυτό δεν μπορεί να συμβεί σε μεγάλο ποσοστό στην εποχή μας.

Μέχρι πριν μια 20ετια ζούσαν άτομα στην περιοχή μας που είχαν γεννηθεί στα τέλη του 19ο αιώνα και αρχές του 20ου . Ελάχιστοι όμως ασχολήθηκαν μαζί τους, κανείς δεν ενδιαφέρθηκε να μάθει την καθημερινότητα τους παρά μόνο τους απασχόλησε ο χορός , το τραγούδι και η ενδυμασία. Κι όμως εδώ είναι το λάθος όλων μας .

Η καθημερινότητα ήταν η μεγαλύτερη λαογραφική συλλογή. Από εκεί μάθαινες πολλά πράγματα, ξεχασμένα . Ο τρόπος της ζωής τους, που δεν ήταν φυσικά εύκολος. Οι νεότεροι και όσοι ασχολούμαστε με την παράδοση θεωρούσαμε και ορισμένοι θεωρούν ακόμα ότι η παραδοσιακή κοινωνία ήταν μια εποχή αγγελικά πλασμένη, ενώ αυτό δεν ίσχυε! Οι θάνατοι πάνω στις γέννες , οι αρρώστιες , η σκληρή δουλειά στα χωράφια και στα ζώα , η έλλειψη νερού σε αρκετές περιοχές και άλλα πολλά, στιγμάτιζαν αρνητικά την παραδοσιακή κοινωνία.

Είχε όμως ένα θετικό. Υπήρχε σύμπνοια , δέσιμο μεταξύ των ανθρώπων στις δυσκολίες!!
Αυτό που σταμάτησε στην σύγχρονη κοινωνία και ευτυχώς άρχισε πάλι να υπάρχει στις μέρες μας, λόγων των δεινών που περνάει η Ελλάδα, με την οικονομική κρίση.

Φίλες και φίλοι.

Η λαογραφία, ειδικά στις περιοχές μας, στηρίχθηκε κατά βάση στην γυναίκα. Σε μια κοινωνία υποτίθεται πατριαρχική αλλά ουσιαστικά μητριαρχική.
Ίσως σας φανεί περίεργο αυτό που αναφέρω, αλλά υπάρχουν πάμπολλα παραδείγματα που μας δίνουν αυτό το στοιχείο της μητριαρχικής κοινωνίας ,κι ας θεωρούσαν δύστροπη την κλειστή αρβανίτικη κοινωνία της περιοχής μας.
 

Θα αναφέρω ελάχιστα παραδείγματα ,για να πάρουμε μια γεύση. Όσα παραδοσιακά αυτοσχέδια δίστιχα έχουν καταγραφεί ή μας μεταφέρθηκαν μέχρι σήμερα , έχουν έρθει από τραγούδια των γυναικών, του θέρους , του αργαλειού κτλ.

Επίσης , όταν έβλεπαν μικρά παιδιά στο δρόμο έλεγαν , να τα παιδιά της Μαρίας και όχι τα παιδιά του Μήτσου! Αυτό δεν γινόταν μόνο εάν ήταν χήρες οι γυναίκες. Τολμώ να πω ότι και στις μέρες μου το ίδιο έκαναν, εν ζωή και των δύο γονέων.

Άλλο ένα παράδειγμα δημοκρατικότητας και ελεύθερης έκφρασης στην περιοχή μας , ήταν ο χορός της Κυριακής. Ένας καθαρά δημοκρατικός γυναικείος χορός που στην συγκεκριμένη του μορφή σταμάτησε τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Η συμμετοχή των ανδρών, περιοριζόταν στους θεατές!!! Μπορούσε να βγει στον χορό η γυναίκα να πει ότι ήθελε. Να μιλήσει ελεύθερα . Σε ποια πατριαρχική στενόμυαλη κοινωνία θα γινόταν αυτό;; Σε καμία…..

Στον χορό του αρραβώνα και του γάμου, κυρίαρχο πρόσωπο ήταν η γυναίκα. Χόρευαν οι συγγενείς την νύφη και τον γαμπρό με το τυπικό μέρος του χορού της τότε εποχής και στον κύκλο υπήρχαν μόνο γυναίκες.

Επίσης θα σας παραθέσω άλλο ένα παράδειγμα , που δυστυχώς ποτέ δεν μελετήθηκε όσο έπρεπε και τείνει να χαθεί. Το μοιρολόι. Ένα χρονικό όλης της ζωής του ανθρώπου.

Ο θυμός , η αγανάκτηση μα και ο δυναμισμός τους, δεν έλειπαν από το στόμα των γυναικών όταν μοιρολογούσαν και έλεγαν τα παράπονα τους στο νεκρό τους άνδρα , στο χαμένο τους παιδί από τους πολέμους ως και στους συγγενείς που δεν είχαν έρθει να δουν τον θείο ή την θεία όσο ήταν άρρωστος.

Ας μπούμε λοιπόν στο κύριο θέμα που θα μας απασχολήσει σήμερα.

Ποιος μπορεί να είναι ο ρόλος της λαογραφίας στην σύγχρονη κοινωνία;

Ακούμε κατά καιρούς από διάφορους φορείς την λέξη αναβίωση. Τι σημαίνει η αναβίωση; Μπορείς να «αναστήσεις» ανθρώπους και γεγονότα ; Μπορείς να εκφραστείς με το συναίσθημα που τραγουδούσαν οι γιαγιάδες μας και οι παππούδες μας; Επίσης, οι νέοι δεν γνωρίζουν αρβανίτικα, τα τραγούδια πως θα τα πουν;;;; Μήπως με αυτό τον τρόπο χάνουμε την ουσία και το ήδη πεθαμένο το στέλνουμε στην λησμονιά;

Εκτός των άλλων κοροϊδεύουμε τον ίδιο μας τον εαυτό με την λέξη αναβίωση και το ξέρουμε ότι δεν ισχύει, αλλά για την αίγλη μας και το βιογραφικό μας το παραβλέπουμε.

Άρα, είναι φρονιμότερο να λέμε ,αναπαράσταση και όχι αναβίωση.

Τα έθιμα που δεν σταμάτησαν , στους αρραβώνες , στους γάμους και σε άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις , όπως είναι λογικό, έχουν πάρει άλλη μορφή. Άρα έθιμα που δεν σταμάτησαν μπορείς να τα φέρεις κανονικά στο σήμερα, ενώ όσα έχουν σταματήσει , είναι ιεροσυλία να τους αλλάζεις μορφή. Έχουμε θεατρικά έργα , από την αρχαιότητα και τα αφήνουμε στην κανονική τους μορφή. Ο χορός ήταν ιερός στην παραδοσιακή κοινωνία , όπως για τους αρχαίους έλληνες ήταν ιερά τα πρόσωπα στις τραγωδίες .

 Συνυφασμένα είναι όλα μεταξύ τους. Θέατρο-χορός. Έχουμε λοιπόν το δικαίωμα εμείς να αλλοιώνουμε τα έθιμα κατά τις αναπαραστάσεις;;; Τα μοναδικά έθιμα που παραμένουν αναλλοίωτα, σε βάθος χρόνου και με ελάχιστο ποσοστό αλλοίωσης ( ίσως λόγο δεισιδαιμονίας) είναι τα νεκρικά. Το σκέπασμα του νεκρού με το μαντήλι με την δύση του ηλίου, το ξεσκέπασμα με την ανατολή. Το νόμισμα (ο οβολός) στα χέρια του,(στο στόμα κατά την αρχαιότητα) για να περάσει με τη βάρκα απέναντι όπως έλεγαν , δηλαδή στον κάτω κόσμο. Το σπάσιμο του πιάτου κατά την έξοδό του από το σπίτι και το ίδιο κατά την τριήμερη ταφή του. Παλαιότερα η κανάτα. Ένα πάντρεμα των αρχαίων χρόνων με τον Χριστιανισμό, που μας δίνουν μια διαφορετική νότα πολιτισμού.

Πριν δυο χρόνια , είχα μια συζήτηση με ένα παιδί από την περιοχή μας και μου έλεγε ότι εμείς οι νέοι φταίμε που χάθηκε η παράδοση και που τα πανηγύρια πήραν άσχημη τροπή, χάνοντας την παλιά τους αίγλη.

Τον άκουσα προσεκτικά και του έδωσα την εξής απάντηση: όταν μια κοινωνία «πετάει» από πάνω της ότι παλιό υπήρχε σημαίνει ότι δεν της ήταν αρεστό. Κι αυτό είναι λογικό, γιατί εάν ακολουθούσαμε κατά γράμμα την παράδοση, θα περπατούσαμε ακόμα πάνω στα δέντρα!!!


Εδώ είναι το όλο ζήτημα. Πως το πεθαμένο θα το μεταφέρεις με σύγχρονη γλώσσα στους νέους. Όχι μέσα από μια ανέφικτη αναβίωση, αλλά από μια αναπαράσταση ή από μια καλή διασκευή ενός παραδοσιακού τραγουδιού. 
Έτσι , θα βρεθούν κάποια άτομα να ερευνήσουν την ρίζα του παραδοσιακού τραγουδιού και θα προβληματιστούν όσοι έχουν την θέληση και το μεράκι να ασχοληθούν με την λαογραφία της περιοχή τους!!!

Δεν έχουμε αναρωτηθεί όμως ,αυτό που ζει αυτή τι στιγμή , που μας έρχεται από το παρελθόν , γιατί δεν το διατηρούμε; Λέξεις και συνήθειες που χάθηκαν και που χάνονται. Την πόρτα της αυλής την έλεγαν αυλόπορτα. Υπάρχουν πολλές ακόμα στην περιοχή μας. Πως την λέμε εμείς τώρα, πόρτα !! Η αυλόπορτα θεωρήθηκε αναχρονιστική λέξη, αν και είναι η σωστή!!!

Ο ρόλος της λαογραφίας στη σύγχρονη τοπική κοινωνία θεωρώ ότι τώρα είναι υπαρκτός , αλλά με άλλα μέσα και φυσικά με άλλο τρόπο ζωής. Είναι ο τρόπος σκέψης και υλοποίησης πραγμάτων ή και αναγκών του ανθρώπου. Μέχρι πρότινος είχαμε σηκώσει σημαία απελευθέρωσης και ατομικισμού , χειραφετηθήκαμε και δεν πατούσαμε στην γη , λόγω των καλών οικονομικών απολαβών , λόγω της καλής θέσης στην εργασία μας και ο εγωισμός στο έπακρο!!!

Με τον ερχομό της οικονομικής κρίσης άλλαξε απότομα!! Θυμηθήκαμε τον θεσμό της οικογένειας , θυμηθήκαμε τον Θεό , θυμηθήκαμε τον συνάνθρωπο, αρχίσαμε να καλλιεργούμε πάλι την γη, μήπως γίναμε πάλι άνθρωποι ;;;;

Αυτός είναι για μένα ο ρόλος της λαογραφίας στην σύγχρονη τοπική κοινωνία, ότι γινόταν και παλιά ,σύμπνοια και δέσιμο της κοινωνίας.

Επίσης πολλοί νέοι άρχισαν πάλι να ψάχνουν τις ρίζες τους , συλλογικά ,μέσα από φορείς πολιτισμού, αλλά και ατομικά.

Αυτό το βλέπω σε καθημερινή βάση στο διαδίκτυο ,στην εργασία μου, στο λαογραφικό μουσείο Ασπροπύργου και είναι αισιόδοξο. Μπορεί ο κανόνας να έχει και την εξαίρεση του, αλλά μην έχετε την εντύπωση ότι η νέα γενιά είναι μόνο παιδιά του facebook και του play station . Τα μουσικά σχολεία , οι θεατρικές σχολές , οι καλλιτεχνικοί και οι αθλητικοί χώροι είναι γεμάτοι από νέους ανθρώπους . Τοποθετήστε τους σε σωστές θέσεις , μην τους αποξενώνετε και να είστε σίγουροι ότι το αποτέλεσμα θα είναι άριστο. Μην ξεχνάμε ότι, πάντα οι μεγαλύτεροι έλεγαν για τους μικρότερους, η νέα γενιά δεν πάει καλά. Αυτό το έλεγαν γιατί δεν ακολουθούσαν τα δικά τους δεδομένα, αλλά και αυτοί το ίδιο έκαναν στους δικούς τους γονείς . Έτσι η ζωή προχωράει, αλυσίδα είναι όλα αυτά

Φίλες και φίλοι,

Εάν δεν τρέφεις αγάπη για την ιστορία του τόπου σου, εάν δεν έχεις μεράκι , βίωμα και γενικότερα εάν δεν σε ενδιαφέρει το παρελθόν ,παρά μόνο για το θεαθήναι, προσωπικά θεωρώ ότι δεν αγαπάς τους προγόνους σου, δεν σε ενδιαφέρουν εάν πέρασαν από την ζωή, εάν σε γέννησαν ,εάν σε μεγάλωσαν ,εάν σου έδωσαν τα εφόδια για μια καλύτερη ζωή, εάν έκλαψαν για σένα!!!

Όλα αυτά μπορούν να γίνουν ένα κομμάτι της σύγχρονης τοπικής κοινωνία σε έναν ναό πολιτισμού, σε ένα λαογραφικό μουσείο.

Αυτό είναι το καλύτερο αποτέλεσμα μιας λαογραφικής καταγραφής !!!

Το βίωμα και η αγάπη είναι αυτά που σε κάνουν να ανατριχιάζεις βλέποντας τα πράγματα της καθημερινότητας , βλέποντας τα ρούχα τους και όλα αυτά που χαρακτήριζαν την οικογένεια και ευρύτερα μια τοπική κοινωνία.

Ζεις το κάθε τι ,σα να ζωντανεύεις ένα κόσμο από την λησμονιά! Πολύ περισσότερο τον κόσμο που σε μεγάλωσε.

Ας προσπαθήσουμε να κρατήσουμε και να διατηρήσουμε τις μνήμες αυτού του τόπου , την ιστορία του και τον πολιτισμό του κι ας προσπαθήσουμε να δώσουμε στους νέους ανθρώπους μια σταγόνα από το χθες , για να το αγαπήσουν πραγματικά!!!


Φίλες και φίλοι ,θα κλείσω την ομιλία μου με τα λόγια του αγαπημένου Φώτη Κόντογλου.

«Ένας λαός,
που έχει χάσει την παράδοσή του,
είναι σαν τον άνθρωπο,
που έχει χαμένο το μνημονικό του,
που έχει πάθει αμνησία».



Related

ΕΛΛΑΔΑ 8592306311112362067

Facebook

Translate

Ροή θεμάτων

Tabs

item